Anya Koek over het schrijven van scenario’s (en boeken)

scenarioschrijfster-anya-koek

Afgelopen vrijdag was ik uitgenodigd voor iets heel leuks: een workshop scenarioschrijven door Anya Koek bij uitgeverij Meulenhoff Boekerij, georganiseerd door Claudia. Nu zal ik niet de enige zijn die dacht: ‘Wie? Anya Koek?’ Maar toen ze vertelde dat ze onder andere Zoop had bedacht, wist ik meteen dat ze wel een geweldig schrijfster moest zijn – die serie vond ik zo leuk vroeger! Nu heeft ze de doktersroman Nachtdienst geschreven, vandaar deze leuke middag. We namen plaats aan een prachtig versierde tafel (waar ik uiteraard geen foto’s van heb), en toen begon ze te vertellen. Het was zowel interessant als inspirerend, dus ik vertel jullie er graag iets over!

Schrijven is voor iedereen
Anya Koek heeft eigenlijk de kunstacademie gedaan, ze is pas rond haar 40e in het wereldje van het scenarioschrijven gerold. Haar broer, Wijo Koek, schreef de scenario’s van de serie Westenwind. Op een gegeven moment liet hij zijn zus ook een scène schrijven, en dat werd steeds een beetje meer. ‘Dus ja, ik begon pas op mijn 40e met schrijven, maar eigenlijk kun je op elke leeftijd alles doen wat je wilt. Toen besefte ik pas echt: later is nu,’ aldus Anya. En schrijven is voor iedereen! Zo dacht ze ook toen uitgeverij Meulenhoff Boekerij haar vroeg een boek te schrijven. ‘Ik had ook wel kunnen denken: “ik heb nog nooit een boek geschreven en ik durf het niet”, maar ik dacht: “ik heb nog nooit een boek geschreven en ik ga het gewoon doen”.’

Beginnen bij de karakters
Maar terug naar het scenarioschrijven. Je kunt plotgericht schrijven, maar zelf schrijft ze altijd vanuit de karakters. Als ze een opdracht krijgt, gaat ze daar dus eerst mee aan de slag. Ze schrijft hele backgrounds die je als kijker misschien nooit te weten komt, maar die wel heel belangrijk zijn. Wat drijft de persoon? Ze vertelde ook dat er in een groep altijd een vader (leidinggevend), een moeder (verzorgend) en kinderen zijn. Ook bij het schrijven van het boek heeft ze de karakters helemaal uitgeschreven.

Van karakters naar script
Na het bedenken van de karakters, worden de grote lijnen van de serie verzonnen, die natuurlijk ook uitvoerig besproken worden met de opdrachtgever. Er wordt research gedaan, waarbij ze ook veel gebruikt uit eigen ervaringen. En soms klopt misschien niet alles 100%, maar dan is het wel gewoon geloofwaardig. ‘Je moet niet al te bang zijn.’
Terwijl de grote lijnen steeds gedetailleerder worden uitgeschreven, komt ook de productie op gang. We kregen een mapje met allerlei voorbeelden, waar onder andere wat uitgeschreven monologen in zaten die acteurs moesten verkondigen tijdens hun auditie.
Verder wordt de synopsis voor 10 afleveringen geschreven. Er zijn verschillende verhaallijnen, die allemaal met elkaar verweven moeten worden. ‘De zwaardere onderwerpen moeten bijvoorbeeld gerelativeerd worden met wat luchtigere onderwerpen, zoals de liefde. En je moet alles natuurlijk goed verdelen: avontuur, spanning, humor, liefde…’
De synopsis wordt verdeeld in verschillende scènes – storylines – die besproken worden met de dialoogschrijvers. Het uiteindelijke script is slechts de laatste stap in een heel lang proces. Grappig feitje: één bladzijde script is ongeveer 40 seconden uitzendtijd. Aan de documenten in ons mapje zag je trouwens ook duidelijk hoe alles steeds gedetailleerder werd; heel leuk! Anya schrijft iedere week 10 afleveringen in grote lijnen uit voor Spangas.

anya-koek-nachtliefde

Scenario VS boek: wat is het verschil?
En nu heeft ze dus een boek geschreven. Wat ik niet verwacht had, is dat het verschil tussen een boek en een scenario zó groot zou zijn. Het script blijft achter de schermen, dus moeite doen voor bijvoorbeeld schrijfstijl is er niet bij. Het dient als inspiratie voor de regisseur en acteur, zodat die zelf ‘het geschreven personage levend kunnen maken’. Alle beschrijvingen in een script moeten dan ook functie hebben: het heeft geen zin om op te schrijven wat voor kleren iemand draagt, als dat verder niet heel belangrijk is.
Waar je een boek echt helemaal alleen schrijft, werk je op de set altijd samen. Je moet actief mee kunnen denken op meerdere vlakken: als iets qua budget onmogelijk is, kun je het ook niet zomaar in het scenario schrijven. Als je een boek schrijft, mag je ineens zo’n beetje alles opschrijven wat je als scenarioschrijver niet mag. Willen de hoofdpersonages naar de andere kant van de wereld? Dan gaan ze gewoon! Je neemt ineens allerlei andere taken op je, en je moet ineens heel anders gaan schrijven. ‘De eerste vier hoofdstukken heb ik continu herschreven, pas daarna zat ik er goed in.’
Eigenlijk vond ze het wel heel leuk. ‘Er ging een wereld voor me open. Ik zou zo mijn scriptleven willen inruilen voor boeken schrijven. Ik vind het wel fijn in mijn eigen wereldje. Hoewel wat afwisseling misschien juist ook wel leuk is.’
Als de schrijfster zelf een boek zou mogen verzinnen, zou het iets vol hersenkronkels worden, met relatief weinig dialoog. Oh, en het zou zich afspelen in het verleden. Maar ook op het gebied van scenarioschrijven heeft ze nog dromen: ook iets wat zich in het verleden afspeelt, of een iets kortere serie.

Doktersroman 2.0
Toegegeven, ik was eerst nogal sceptisch over Nachtdienst. Een doktersroman? Meh. Klinkt als de Bouquetreeks. Maar dit is, als ik de schrijfster en uitgeverij mag geloven, een doktersroman 2.0. Iets wat gewoon past bij de huidige maatschappij en eigenzinnig is. Met karakters met een ‘bite’, waar je je mee kunt identificeren. Iets wat nog niet bestaat in Nederland. ‘Ik heb zelf ook nog nooit eens doktersroman gelezen, dat interesseert me niet,’ bekende de schrijfster. ‘Ik dacht: “Ik ga gewoon roman schrijven, maar dan in het ziekenhuis.”‘ Dat klinkt al stukken beter! En, zo verklapte ze: het is zelfs zo geschreven dat er een vervolg op zou kunnen komen. Uiteraard komt er een recensie online – ik ben in ieder geval heel benieuwd! Als het boek zo leuk is als vrijdagmiddag was, moet het in ieder geval helemaal goed komen.

Lijkt het jou wat, een scenario schrijven?


Op elke leeftijd kun je
doen wat je wilt – Anya Koek

4 thoughts on “Anya Koek over het schrijven van scenario’s (en boeken)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

CommentLuv badge